Kızamık ve Eksik Aşılar: Belirtiler, Aşı Geçmişi ve Başvuru

Kızamık nedir?

Kızamık, virüsün neden olduğu, hava yoluyla kolay yayılabilen bulaşıcı bir hastalıktır. Hasta kişinin soluması, öksürmesi veya hapşırması sırasında yayılabilir. Çocuklarda daha sık görülse de her yaştan kişiyi etkileyebilir. Hastalık yalnız döküntüden ibaret değildir; solunum yollarını etkileyip vücuda yayılabilir. Kaynak: DSÖ

Çocuğunuzda döküntü gördüğünüzde ya da çevrenizde kızamık duyduğunuzda önce bildiklerinizi düzenleyin. Temasın nerede ve ne zaman olduğunu, yakınmaların başlangıcını ve elinizdeki aşı kayıtlarını not edin. Sosyal medyada gördüğünüz bir fotoğrafla kendi durumunuzu eşleştirmek yerine sağlık ekibine danışın. Bu yazının amacı evde tanı koydurmak değil, başvuruda hangi bilgileri paylaşacağınızı ve aşı geçmişini nasıl gündeme getireceğinizi açıklamaktır.

Belirtiler ve kimlerin daha fazla dikkat etmesi gerekir?

Kızamık başlangıcında ateş, öksürük, burun akıntısı ve gözlerde kızarıklık ile sulanma görülebilir. Ağız içinde Koplik lekeleri denilen küçük beyaz lekeler oluşabilir. Döküntü genellikle yüzden başlayarak gövdeye, kollara ve bacaklara doğru yayılır. Kaynak: CDC

Kızamığa karşı bağışık olmayan kişiler enfeksiyona yakalanabilir. Aşılanmamış küçük çocuklar ve gebeler ağır komplikasyonlar açısından özellikle dikkat gerektiren gruplardır. Beslenme yetersizliği veya bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar da ağır hastalık riskini artırabilir. Kızamıkta orta kulak enfeksiyonu, ciddi ishal, sıvı kaybı, zatürre ve beyin iltihabı gibi komplikasyonlar gelişebilir. Kaynak: DSÖ

Bu olasılıkları okurken her hastada aynı tablonun gelişeceğini düşünmeyin. Hekime çocuğun alışılmış davranışından farklı olanları anlatın: nasıl uyuduğunu, beslenmesini, sıvı alımını ve sizin dikkatinizi çeken değişiklikleri paylaşın. Bildiğiniz bir temas varsa bunu konuşmanın başında söyleyin. Çocuğun bakımını başka biriyle paylaşıyorsanız aynı bilgilerin sağlık ekibine tutarlı biçimde aktarılması için ortak bir not hazırlayın.

Tanı nasıl değerlendirilir?

Kızamık şüphesinde klinik değerlendirmeye laboratuvar doğrulaması eşlik eder; kızamığa özgü IgM antikoru ve solunum örneğinde virüsün genetik materyalini araştıran RT-PCR kullanılan yöntemler arasındadır. Kaynak: CDC

Hangi örneğin alınacağı ve sonucun nasıl yorumlanacağı konusunda hekiminizin açıklamasını isteyin. Bir testin adını bilmek, sonucu kendi başınıza tanıya çevirmek için yeterli bir gerekçe değildir. Eski bir laboratuvar raporunuz varsa bunu yeni yakınmalarınızdan ayrı olarak gösterin ve hangi soruya yanıt verdiğini sorun.

İlgili okuma: Kızamık antikor testleri.

Ne zaman acil başvurulmalı?

Şiddetli solunum güçlüğü, nöbet, uyanık kalamama, ani bilinç bulanıklığı veya çocuğun normal tepki vermemesi durumunda acil yardım isteyin. Ense sertliği ya da ışığın belirgin rahatsızlık vermesi de acil değerlendirme gerektirir. Kaynak: NHS

Kızamık şüphesi varsa sağlık kuruluşuna gitmeden önce arayıp şüpheyi bildirin. Solunumda zorlanma, beslenmenin azalması veya idrarın belirgin azalması halinde gecikmeden tıbbi görüş alın. Kaynak: NHS

Görüşmenin başında “Kızamık teması veya şüphesi için arıyorum” demeniz ve belirtileri sırayla aktarmanız iletişimi açık tutar. Sağlık ekibinin nereye ve nasıl başvuracağınızla ilgili yönlendirmesini izleyin. Acil yardım gerektiren belirtilerde rutin randevu beklemeyin. Kimlik veya aşı belgesi aramak için başvuruyu geciktirmeyin; eksik bilgileri daha sonra tamamlamak üzere sağlık ekibine açıklayın.

Korunma, aşı geçmişi ve eksik aşılar

Kızamık aşısı Türkiye’de kızamıkçık ve kabakulak aşılarıyla birlikte canlı zayıflatılmış KKK aşısı şeklinde uygulanır. Sağlık Bakanlığı, aşı geçmişinden emin olmayan veya aşıyı kaçırmış kişiler için yakalama programları bulunduğunu belirtir. Aşılama, Ulusal Aşı Takvimi ve hekim değerlendirmesi doğrultusunda planlanır. Kaynak: Sağlık Bakanlığı

Aşı geçmişini konuşurken varsa aşı kartınızı ve önceki sağlık kuruluşlarından aldığınız kayıtları yanınıza alın. Hatırlamadığınız bir uygulamayı olmuş gibi işaretlemeyin; “emin değilim” demek yeterlidir. Aile içinde anlatılan eski bir hastalık öyküsünü de belgeyle karıştırmadan aktarın. Çocuğunuz için görüşüyorsanız yalnız kızamık sorusunu değil, tüm aşı kayıtlarının birlikte gözden geçirilmesi isteğinizi de belirtin.

Sağlık Bakanlığı, aşıları eksik çocuklarda aradan uzun süre geçmiş olsa bile aşılamaya bırakılan yerden devam edilerek yaşa uygun tamamlama yapılacağını bildirir. Kaynak: Sağlık Bakanlığı

Buradan kendiniz için doz veya aralık hesaplamayın. Görüşme sonunda hangi kaydın bulunduğunu, hangisinin belirsiz kaldığını ve sonraki adımın ne olduğunu kendi sözlerinizle tekrar edin. Yazılı bir plan verildiyse anlaşılmayan kısaltmaları sorun. Kayıtları evde herkesin bulabileceği fakat kişisel bilgilerinizi koruyan bir yerde saklayın; açık sosyal medya gruplarında paylaşmayın.

Gebelik ve özel durumlar

KKK canlı aşı olduğundan gebelikte uygulanmaz; bağışıklığı baskılanmış kişilerde de aşı uygunluğu özel değerlendirme gerektirir. Kaynak: Sağlık Bakanlığı

Gebelikte veya bağışıklık sistemi zayıflamışken kızamıkla yakın temas olmuşsa gecikmeden tıbbi görüş alın. Kaynak: NHS

Gebelik olasılığını ve kullandığınız tedavileri aşı görüşmesinin başında söyleyin. Aşı gereksinimiyle ilgili konuşmayı kendi ilaçlarınızı kesme kararıyla birleştirmeyin; mevcut tedaviniz hakkında hekiminize danışın. Temas sonrası ne yapılacağını kendiniz planlamak yerine sağlık ekibinin kişisel durumunuzu değerlendirmesini isteyin.

Tedavi hakkında ne bilinmeli?

Kızamık için özgül bir antiviral tedavi yoktur; bakım belirtileri hafifletmeye ve komplikasyonları yönetmeye yöneliktir. A vitamini kullanımı, hekimin uygun gördüğü hastalarda değerlendirilir. Kaynak: Sağlık Bakanlığı

A vitamini kızamığı önlemez ve aşı yerine geçmez. Fazla A vitamini zararlı olabilir; rutin antibiyotik kullanımını destekleyen kanıt da yoktur. İkincil bakteriyel enfeksiyon geliştiğinde antibiyotik gereksinimini hekim değerlendirir. Kaynak: CDC

Evde bulunan ilaçları ya da başka bir çocuğa verilmiş ürünleri bu yazıya dayanarak kullanmayın. Hangi tedavinin neden önerildiğini sorun; öneriyi anlamadıysanız uygulamadan önce sağlık ekibinden açıklama isteyin. Burada bir ilaç dozu veya evde uygulama şeması verilmemektedir.

Kızamık sonrasında nadiren SSPE adı verilen, sinir sistemini etkileyen ve enfeksiyondan yıllar sonra ortaya çıkabilen ağır bir hastalık gelişebilir. Kaynak: CDC

Bu bilgiyi çocuğunuz için bir gelecek tahmini olarak okumayın; hastalığın neden ciddiye alındığını açıklayan bir bilgi olarak değerlendirin. Uzun vadeli etkiler hakkında endişeniz varsa sorularınızı hekiminize yöneltin. Görüşmede duyduğunuz tıbbi terimleri not alın ve bunların sizin durumunuz açısından ne anlama geldiğini sorun.

Sık sorulan sorular

Döküntü başlamadan bulaş olabilir mi?

Kızamık döküntü başlamadan önce de bulaşabilir. Kaynak: CDC

Temas konuşmasında yalnız döküntülü görüştüğünüz zamanı değil, hastayla aynı ortamda bulunduğunuz diğer zamanları da anlatın.

Çocukken aşılandığımı hatırlamam yeterli mi?

Sağlık Bakanlığının erişkin değerlendirmesinde kayıtlı aşılar, hastalığın geçirildiğine ilişkin kayıt veya laboratuvarla gösterilmiş bağışıklık dikkate alınır. Kaynak: Sağlık Bakanlığı

Yalnız hatıranıza dayanarak yeni uygulama kararı vermeyin. Elinizdeki belgeleri hekiminizle değerlendirin; kayıt yoksa bunu açıkça belirtin.

Kızamık ile kızamıkçık aynı hastalık mı?

Kızamık ve kızamıkçık farklı virüslerin neden olduğu farklı hastalıklardır. Kaynak: CDC

İlgili okuma: Kızamıkçık hakkında genel bilgiler.

Aşı eksikse tüm süreç yeniden mi başlar?

Eksik çocukluk aşılarında Sağlık Bakanlığının yaklaşımı, yaşa uygun değerlendirmeyle bırakılan yerden tamamlamadır. Kaynak: Sağlık Bakanlığı

Kendi çocuğunuz için nasıl ilerlenmesi gerektiğini hekiminize sorun. İnternetteki eski bir tabloyu kopyalayarak yeni bir takvim oluşturmayın.

İlgili okuma: Aşı takvimi hakkında bilgiler.

Kısa özet

Kızamık şüphesini, olası teması ve aşı geçmişini sağlık ekibine birlikte aktarın. Kayıtlar belirsizse bunu gizlemeden söyleyin ve tamamlama planını hekiminizle görüşün. Buradaki bilgileri evde tanı veya ilaç seçimi için kullanmayın. Görüşme sonunda başvuru planınızı, takipte iletişim kuracağınız yeri ve yanıtlanmamış sorularınızı netleştirin.