Büyüme Geriliği Sebepleri

Büyüme Geriliği

Büyüme; çocuğun genel sağlık durumu ve beslenmesini gösteren en hassas ölçüttür. Sağlıklı çocukların boy ve ağırlıkları ölçülerek yaş ve cinsiyete gö­re Standard büyüme eğrileri oluşturulmuş­tur. Bir çocuğun büyümesinin değerlendi­rilmesi aynı yaş ve cinsiyetteki sağlıklı ço­cuklardan elde edilen veriler ile karşılaştırı­larak yapılır. Yaşlara göre belirlenen aralık­lar ile boy ve ağırlığın bu büyüme eğrileri­ne İşlenmesi İse büyümenin daha uzun sü­reli İzlemini gösterir. Bu izlem bize çocu­ğun genel sağlık durumu, beslenmesi ve genetik boy potansiyeli gibi verileri göster­mesi bakımından çok önemlidir.

Büyüme geriliği belirli bir süre içinde yaş ve cinsi­yet için beklenenin altında büyüme olarak değerlendirilebilir.

Boy kısalığı ölçülen bo­yun yaş ve cinsiyete göre normal nüfusun %3’ünün altında kalması olarak ta­nımlanır. Boyun normal nüfusun %1 ‘inin altında kalması İse cücelik düzeyin­de boy kısalığını gösterir.

1. Büyüme Geriliği Nedenleri
2. Risk faktörleri

Boy kısalığının en sık nedenleri normalin varyantı (hasta­lık işaret etmeyen normal dışı durum) ola­rak değerlendirilen ailesel boy kısalığı ve yapısal boy kısalığıdır (yapısal büyüme ve gecikmesi).

Normal olmayan (patolojik) boy kısalığı ise orantılı boy kısalığı ve orantısız olmak üze­re 2 grupta incelenir.

Orantısız boy kısalığı; genellikle gövde veya kol ve bacak kısalığı­na neden olan iskelet displazileri sonucu oluşur. Bu grup genellikle aileseldir.

Oran­tılı boy kısalığı; ülkemiz koşullarında en sık neden beslenme bozukluklarıdır. Uzun sü­reli değişik sistemleri İlgilendiren hastalık­lar da büyüme geriliği nedeni olur. Endok­rin sistemi ilgilendiren nedenlerden en sık görülenler hipotiroidizm (guatr) ve büyüme hor­monu eksikliğidir. Kromozomal hastalıklar­dan Turner sendromu kızlarda sık görülen nedenlerden birini oluşturmaktadır. Rahim içi büyüme geriliği olan olguların bir bölü­münde boy kısalığı olduğu bilinmektedir.

Uzun süre steroid (kortizon) kullanımına bağlı boy kı­salığı da görülmektedir.

Tanı

Öncelikle boy kısalığı nedeniyle baş­vuran kişinin boy ve ağırlığının değerlendi­rilerek normal çocuklardan elde edilen standart veriler ile karşılaştırılması gerekir. Buna göre boy kısalığı olup olmadığı ve de­recesi saptanır. Bu aşamada anne ve baba boyu da ölçülerek hedef boy hesaplanır ve hedef boy eğrisi ile çocuğun bulunduğu boy eğrisi karşılaştırılarak uyumlu olup ol­madığı değerlendirilir. Büyümenin doğum­dan itibaren yakın izlenmesi boy kısalığı nedeninin belirlenmesi açısından çok önemlidir. Genellikle tek bir ölçüm ile boy kısalığının nedeni ile ilgili yorum yapmak mümkün olmaz. Tanıda yardımcı olabile­cek bilgiler; boy kısalığının belirgin hale gelme zamanı, ailenin boy durumu, doğum ağırlığı, gebelik öyküsü, boy kısalığına ne­den olabilecek ailesel hastalıkların veya kullanılan ilaçların sorgulanması tanıda yar­dımcı olur.

Fizik inceleme ile beslenme du­rumu, sistemik ve endokrin hastalıkların bulguları, gövde kol ve bacak uzunlukları ölçülerek vücut oranlarının değerlendiril­mesi yapılır. Ailesel ve yapısal boy kısalığı­nın tanısında en önemli belirleyici para­metre büyüme hızı dır ve bu grup büyüme hızının normal olması ile patolojik gruptan edilir. Tanı için kullanılan diğer bir parametre İse kemik yaşıdır. Sol el ve el bilek grafisi çekilerek belirlenir.

Kemik yaşı yapısal boy kısalığında genellikle geri iken ailesel boy kısalığında hastanın kendi yaşı ile uyumludur.

Sistemik hastalıklar, beslen­me bozuklukları, hipotiroidizm ve büyüme hormonu eksikliği kemik yaşı geriliğine ne­den olur. Daha öncesine ait büyüme izlemi olmayan hastalarda kemik yaşı değerlendi­rildikten sonra sistemik hastalıklara yöne­lik kan ve idrar tetkikleri yapılır.

Büyüme hormonu eksikliği tanısını koymak büyü­me hormonu düzeylerini ölçmek ile müm­kün olmaz çünkü büyüme hormonu uyku­da salgılanan bir hormon olup gündüz saat­lerinde ölçülen düzeyler hem sağlıklı hem de büyüme hormonu eksikliği olan çocuk­larda düşüktür. Bu nedenle büyüme hor­monu uyarı testleri yapılır. Bunlar zor ve zahmetli testler olup diğer nedenler dışlan­dıktan sonra ancak gerekli görülen olgular­da uygulanır. Boy kısalığı olan kızlarda Turner sendromuna yönelik kromozom analizi yapılması uygun olur.

Tedavi

Büyüme geriliğinde tedavi nedene göre yapılmalıdır.

Normalin varyantı olarak tanımlanan yapısal veya ailesel boy kısalı­ğında herhangi bir tedavi gerekli değildir. Bu çocuklar büyüme hızları normal olduğu genetik potansiyellerine uygun bir bo­ya ulaşırlar.

Beslenme bozukluklarına bağlı büyüme ge­riliği için yeterli protein, kalori ve eser ele­ment alımını sağlayacak beslenme prog­ramları uygulanmalıdır.

Patolojik nedenlere bağlı boy kısalıkların­dan büyüme hormonu eksikliği, büyüme hormonu verilerek tedavi edilebilmekte­dir. Büyüme hormonu eksikliği olan olgu­larda büyüme hormonu tedavisi ile olduk­ça başarılı sonuçlar elde edilmekte ve bu çocuklar genetik potansiyeline göre nor­mal boya sahip olabilmektedirler. Ancak bunun için erken tanı ve tedavi önemlidir. Özellikle kemik yaşının ilerleyip epifîzlerin (büyüme plağı) kapanma durumuna geldi­ği olgularda tedavinin başarılı olması müm­kün değildir.

Turner sendromu büyüme hormonu tedavisinin kullanılabildiği diğer bir boy kısalığı nedenidir.